GOİ HaritaHarita mühendisliği ve kadastro

18. madde uygulaması ve DOP nedir?

18. madde uygulaması, idarenin imar planı kesinleşmiş bir bölgedeki kadastro parsellerini toplayıp imar parselleri olarak yeniden dağıtmasıdır. Yol ve park gibi alanlar için düzenleme ortaklık payı (DOP) kesilir; kesinti parsel alanının %45’ini geçemez. Plan bir ay askıda kalır; malikler bu sürede itiraz edebilir.

GOİ Harita teknik ekibi tarafından yazıldı. Son güncelleme: . Okuma süresi 7 dakika.

Kısaca

  • 18. madde uygulaması, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesine dayanan arazi ve arsa düzenlemesidir; kadastro parsellerini imar planına uygun imar parsellerine dönüştürür.
  • Düzenleme ortaklık payı (DOP), umumi hizmet alanları için düzenlemeye giren parsellerden bedelsiz kesilir ve parsel alanının %45’ini geçemez; 2019’dan önce üst sınır %40’tı.
  • Parselasyon planı belediye ya da il encümenince onaylanır, bir ay askıda ilan edilir, itirazlar değerlendirildikten sonra kesinleşir ve kadastro müdürlüğü kontrolünün ardından tapuya tescil edilir.
  • Uygulama sonunda parselin yeri değişebilir; malike müstakil parsel yerine bir imar parselinde hisse verilebilir.

18. madde uygulaması nedir, neden yapılır?

18. madde uygulaması, adını 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesinden alan arazi ve arsa düzenlemesidir. Teknik adı parselasyondur; halk arasında eski adıyla hamur kuralı diye de anılır. İdare, imar planı kesinleşmiş bir bölgedeki parselleri tek havuzda toplar, plandaki yolları ve ortak alanları ayırır, kalan alanı imar parselleri olarak maliklere geri dağıtır.

Düzenlemenin nedeni, kadastro parselleri ile imar planının birbirine uymamasıdır. Kadastro parseli eski tarla sınırlarını izler; biçimi yamuk olabilir, yola cephesi bulunmayabilir. İmar planı aynı araziye yollar ve yapı adaları çizer, bu çizgiler çoğu zaman parsellerin ortasından geçer (kadastro haritası ile imar planının farkı). Uygulama yapılmamış bir bölgede çoğu parsel plandaki adalara oturmaz ve bu hâliyle yapı ruhsatı alamaz.

Uygulamayı belediye sınırları içinde belediye, dışında il özel idaresi yapar; maliklerin rızası aranmaz. Malikler talepte bulunabilir, kararı idare verir. Dayanak olan imar planını şehir plancıları hazırlar. Harita mühendisi planın altlığını üretir ve planı parsellere uygular (imar planı altlığı ve uygulaması).

Kadastro parseli imar parseline nasıl dönüşür?

Kadastro parseli, kadastro çalışmasıyla sınırı belirlenip tapuya yazılmış parseldir. İmar parseli ise imar adası (yollarla çevrili yapı alanı) içinde plana ve yönetmeliğe göre oluşturulan, üzerine yapı ruhsatı alınabilen parseldir. Dönüşüm, Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik’e göre şu sırayla işler:

  1. Düzenleme sınırı belirlenir: İdare, uygulamanın kapsayacağı alanı imar planı üzerinde çizer; sınırın içinde kalan bütün parseller düzenlemeye girer.
  2. Kayıtlar toplanır: Parsellerin yüzölçümleri ve malik bilgileri tapu ve kadastro müdürlüklerinden alınır.
  3. DOP oranı hesaplanır: Oran kabaca, plandaki umumi hizmet alanlarının toplamının düzenlemeye giren parsellerin toplam alanına bölünmesiyle bulunur.
  4. Dağıtım yapılır: Her parselin DOP sonrası kalan alanı imar adalarına yerleştirilir; dağıtım cetvelleri ve parselasyon paftaları hazırlanır.
  5. Encümen onaylar: Parselasyon planı belediye ya da il encümenince onaylanır; büyükşehirlerde büyükşehir belediyesinin onayı da aranır.
  6. Askıya çıkar: Plan bir ay süreyle ilan edilir, itirazlar değerlendirilir ve plan kesinleşir.
  7. Tescil edilir: Kadastro müdürlüğü kontrol eder, tapu müdürlüğü yeni imar parsellerini malikleri adına kütüğe yazar.

Harita ve hesap işlerini idarenin kendi harita mühendisleri ya da iş verdiği harita büroları yürütür (parselasyon hizmeti). Sürecin uzunluğu düzenleme alanının büyüklüğüne ve malik sayısına bağlıdır; idareden idareye değişir.

DOP nedir, hangi alanlar için kesilir?

Düzenleme ortaklık payı (DOP), düzenlemeye giren parsellerden umumi hizmet alanları için kesilen paydır. Kanun bu kesintiyi, düzenlemenin parsele kazandırdığı değer artışının karşılığı sayar; bu nedenle malike bedel ödenmez. Aynı düzenleme alanında oran kural olarak her parsel için aynıdır.

DOP ile karşılanan alanlar kanunda sayılmıştır. Yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri, karakol ve okul alanları bunların başında gelir; liste 2019’daki değişiklikle genişletilmiştir.

DOP, düzenlemeye giren parsellerin alanının %45’ini geçemez. Bu üst sınır 2019’da 7181 sayılı Kanun’la getirildi; daha önce %40’tı. Uygulanan oran o bölgenin planındaki umumi hizmet alanlarının büyüklüğüne göre hesaplanır ve %45’in altında çıkabilir.

Örneğin tapuda 1.000 m² görünen parseliniz düzenlemeye girdi ve DOP oranı %38 hesaplandı. Parselinizden 380 m² kesilir; size toplam 620 m² karşılığı imar parseli ya da parsel hissesi verilir.

Umumi hizmet alanları için gereken yer %45’lik kesintiyle karşılanamıyorsa aradaki fark kamulaştırma gibi yollarla tamamlanır. Bir parselden kural olarak yalnızca bir kez DOP alınır; daha önce uygulama görmüş parsellerde yeniden kesinti yapılıp yapılamayacağı kanundaki istisnalara bağlıdır.

DOP ile kamulaştırma arasındaki fark nedir?

İkisinde de taşınmazın bir bölümü kamuya geçer; fark bedelde ve kapsamdadır. DOP bedelsizdir, düzenleme alanındaki parsellerden aynı oranda kesilir ve karşılığında malik plana uygun bir imar parseli alır.

Kamulaştırma 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na göre yürür. İdare belirli bir taşınmazı ya da taşınmazın bir bölümünü kamu yararı kararıyla alır ve karşılığında bedel öder. Bedelde anlaşma sağlanamazsa tutarı mahkeme belirler.

Aynı parsel iki işlemle de karşılaşabilir. DOP üst sınırı aşıldığı için parselinizin bir bölümü kamulaştırılıyorsa o bölüm için bedel ödenir.

Dağıtımda parselin yeri neden değişir? Hisselendirme nedir?

Yönetmelik, malike mümkün olduğunca eski parselinin bulunduğu yerden ya da yakınından imar parseli verilmesini öngörür. Bu her zaman sağlanamaz. Eski parselin tamamı plana göre parkta ya da yolda kalıyorsa malike başka bir imar adasından yer ayrılır.

Hisselendirme, malike müstakil bir imar parseli yerine bir imar parselinde pay verilmesidir. DOP sonrası kalan alan plandaki parsel büyüklüklerine tam oturmadığında ortaya çıkar. Örneğin 620 m² hakkı olan bir malik 400 m² büyüklüğündeki bir parselin tamamını ve komşu parselin 220 m²'lik payını alabilir. Hakkı 150 m² olan başka bir malik yalnızca bir parselde hissedar olur.

Hisseli çıkan imar parselinde yapı yapmak ya da parselin tamamını satmak için diğer hissedarlarla anlaşmak gerekir. Parselasyon işlerinde maliklerden en sık duyduğumuz iki itiraz, parselin yerinin değişmesi ve hisselendirmedir.

Askı ve itiraz: malik ne yapmalı?

Encümenin onayladığı parselasyon planı bir ay süreyle askıda ilan edilir. Askı, paftaların ve dağıtım cetvellerinin idarenin ilan panosunda, çoğu idarede ayrıca internet sitesinde incelemeye açılmasıdır. İtiraz bu bir ay içinde, uygulamayı yapan idareye yazılı dilekçeyle yapılır.

Askıdaki belgeleri şu sırayla inceleyin:

  1. Dağıtım cetvelinde eski ada/parsel numaranızı bulun.
  2. Düzenlemeye giren alanın tapudaki yüzölçümünüzle aynı olup olmadığına bakın.
  3. DOP oranını ve parselinizden kesilen alanı kontrol edin.
  4. Size ayrılan (tahsis edilen) alanın hangi yeni ada/parsele, hangi hisse oranıyla yazıldığını not edin.
  5. Yeni parselin yerini parselasyon paftasında bulun; binanızın ya da ağaçlarınızın hangi parselde kaldığına bakın.

Cetvelleri okumakta zorlanan malikler bir harita mühendisinden yardım alabilir; askıdaki cetvelinizi birlikte incelemek için bize ulaşabilirsiniz. İtiraz dilekçesinde hangi parsele, hangi gerekçeyle itiraz edildiği açıkça yazılır. İdare itirazları değerlendirir ve plan kesinleşir.

Kesinleşen işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi sınırlıdır ve sürenin başlangıcı dosyaya göre değiştiği için bu aşamada bir avukata danışmak gerekir. Askıyı hiç incelemeyen malikler değişikliği çoğu zaman yeni tapu geldiğinde ya da komşu parselde inşaat başladığında öğrenir.

18. madde uygulaması ile ifraz ve tevhidin farkı

İmar Kanunu’nun 15 ve 16. maddelerindeki ifraz ve tevhid, malikin kendi parseli için başvurduğu işlemlerdir. 18. madde uygulaması bir bölgenin tamamını kapsar.

Ölçüt18. madde uygulamasıİfraz ve tevhid (md. 15–16)
Kim başlatırİdare kendiliğinden (resen) yaparÇoğunlukla malik başvurur
KapsamDüzenleme sınırı içindeki bütün parsellerBir ya da birkaç parsel
Malik rızasıAranmazBütün maliklerin imzası gerekir
Kamuya ayrılan payDOP kesilir (en çok %45), bedel ödenmezDOP kesilmez; plana göre yola terk istenebilir
Parselin yeriDeğişebilir, hisselendirme yapılabilirParsel yerinde kalır
Karar ve ilanEncümen onayı ve bir ay askıEncümen kararı; askı yoktur
SonuçPlana uygun imar parselleriBölünmüş ya da birleştirilmiş parsel

Uygulama görmemiş bir bölgede tek parsel için yapılan ifraz ya da tevhid talebine idarelerin yaklaşımı değişir; bazıları önce 18. madde uygulamasının yapılmasını bekler.

Sık sorulanlar

DOP en fazla yüzde kaç kesilir?

Düzenleme ortaklık payı, düzenlemeye giren parsellerin alanının %45’ini geçemez. Bu sınır 2019’da 7181 sayılı Kanun’la getirildi; önceki sınır %40’tı. Uygulanan oran her bölgede farklıdır ve plandaki umumi hizmet alanlarının büyüklüğüne göre hesaplanır.

DOP için malike para ödenir mi?

Hayır. DOP, düzenlemenin parsele kazandırdığı değer artışının karşılığı sayıldığı için bedelsiz kesilir. Umumi hizmet alanları %45’lik kesintiyle karşılanamazsa aradaki fark kamulaştırma gibi yollarla tamamlanır; kamulaştırılan bölüm için bedel ödenir.

18. madde uygulamasında parselimin yeri değişir mi?

Değişebilir. Yönetmelik imar parselinin mümkün olduğunca eski parselin bulunduğu yerden verilmesini öngörür; eski parsel yolda ya da parkta kalıyorsa başka bir adadan yer ayrılır. Yeni parselin yeri askıdaki parselasyon paftasından ve dağıtım cetvelinden görülür.

Askı süresi ne kadardır, itiraz nereye yapılır?

Parselasyon planı bir ay askıda ilan edilir. İtiraz bu süre içinde, uygulamayı yapan belediyeye ya da il özel idaresine yazılı dilekçeyle yapılır. Plan, itirazlar değerlendirildikten sonra kesinleşir ve kadastro müdürlüğü kontrolünün ardından tapuya tescil edilir.

Hisselendirme nedir?

Hisselendirme, 18. madde uygulamasında malike müstakil imar parseli yerine bir imar parselinde pay verilmesidir. DOP kesildikten sonra kalan alan plandaki parsel büyüklüklerine tam oturmadığında uygulanır. Hisseli parselde yapı yapmak ya da parselin tamamını satmak için diğer hissedarlarla anlaşmak gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; hukuki görüş yerine geçmez. Uygulama idareden idareye değişebilir. Kendi dosyanız için bize ulaşın.

Parselinizi anlatın, ne gerektiğini söyleyelim.

Ada ve parsel numarası çoğu iş için yeterlidir. Keşif ücretsizdir, teklif yazılı verilir.

(0532) 732 60 19 Pazartesi–Cuma 09.00–18.00 Teklif formunu doldurun