İfraz nedir, nasıl yapılır? Koşullar, belgeler ve süreç
İfraz, tapuda tek parsel olarak kayıtlı bir taşınmazın iki ya da daha fazla parsele ayrılması ve her parçanın ayrı tapu almasıdır. Haritayı harita mühendisi hazırlar; dosya encümen kararı ve kadastro kontrolünden sonra tapuda tescil edilir. Bölünme koşullarını imar planı, tarım arazisinde 5403 sayılı Kanun belirler.
Kısaca
- İfraz, bir parselin iki ya da daha fazla parsele ayrılması ve her parçanın tapu kütüğüne ayrı parsel olarak yazılmasıdır.
- İmar planı olan yerlerde ifraz plana ve yönetmeliklere uygun olmak zorundadır (3194 sayılı İmar Kanunu md. 15); karar belediye ya da il encümenince verilir (md. 16).
- Tarım arazileri 5403 sayılı Kanun’daki asgari büyüklüklerin altına bölünemez: mutlak ve marjinal tarım arazisinde 2 hektar, dikili tarım arazisinde 0,5 hektar, örtü altı tarımda 0,3 hektar.
- İfraz haritasını serbest çalışan harita mühendisi hazırlar; tescil için parseldeki bütün hissedarların imzası ya da muvafakati gerekir.
İfraz nedir, kimler ister?
İfraz (ayırma), tapuda tek parça olarak kayıtlı bir parselin iki ya da daha fazla parsele bölünmesidir. İşlem tamamlandığında her parça kendi parsel numarasını alır ve tapu kütüğünde ayrı bir sayfaya yazılır. Bölünme tapu müdürlüğündeki tescille doğar; araziye çit çekmek ya da hissedarların kendi aralarında kâğıt üzerinde paylaşması tapu kaydını değiştirmez.
Başvuruların çoğu şu dört durumdan birine dayanır:
- Miras: Mirasçılar anne babadan kalan arsayı ya da tarlayı ayrı tapulara bölmek ister.
- Satış: Malik parselin tamamını elden çıkarmak istemez, bir bölümünü ayırıp satar.
- Hisseli tapu: Hissedarlar ortak parseli paylarına göre ayırır ve müstakil tapuya geçer.
- İmar parseli oluşturma: Büyük bir parsel, imar planındaki ada ve yol düzenine uyan, yapı yapılabilir parsellere bölünür.
İşlemin tersi, yani bitişik parsellerin tek parselde toplanması tevhid adını alır.
Her parsel bölünebilir mi? İmar planına ve arazi türüne göre koşullar
Bir parselin bölünüp bölünemeyeceği önce bulunduğu yere bağlıdır. İlk bakılan belge, belediyeden ya da il özel idaresinden alınan imar durumu belgesidir (halk arasında imar çapı). Bu belge parselin imar planı içinde kalıp kalmadığını ve hangi kullanıma ayrıldığını gösterir. İmar planının kadastro haritasından farkını ayrı bir rehberde bulabilirsiniz.
| Parselin durumu | Dayanak | Aranan koşul |
|---|---|---|
| İmar planı olan yer | 3194 sayılı İmar Kanunu md. 15, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği | Yeni parseller imar planına ve yönetmelikteki asgari cephe ve alan ölçülerine uymalıdır. |
| İmar planı olmayan yer | Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği | Yönetmelikteki asgari cephe ve alan koşulları sağlanmalıdır; koşullar köy yerleşik alanının içinde ve dışında farklıdır. |
| Tarım arazisi | 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu | Bölünme sonrası hiçbir parça asgari büyüklüğün altına düşmemeli, il tarım ve orman müdürlüğü uygun görüş vermelidir. |
5403 sayılı Kanun tarım arazileri için asgari parsel büyüklüğü belirler. Sınır mutlak ve marjinal tarım arazilerinde 2 hektar (20 dönüm), dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar (5 dönüm), örtü altı tarımda 0,3 hektardır (3 dönüm). Arazinin hangi sınıfa girdiğini il tarım ve orman müdürlüğü belirler.
Bu ölçüler alt sınırdır. Örneğin mutlak tarım arazisi sayılan 30 dönümlük bir tarla ikiye bölünemez, çünkü parçalardan en az biri 20 dönümün altında kalır. Alt sınırı aşan parsellerde de son sözü il tarım ve orman müdürlüğünün görüşü söyler.
İmar planı olan yerde iki konu ayrıca gündeme gelir. Parselin plana göre yola ya da parka denk gelen kısmı varsa idare çoğunlukla bu kısmın terkini ifrazla birlikte ister. Parselasyonu (18. madde uygulaması) henüz yapılmamış bölgelerde tek parsellik ifraz taleplerine her idare aynı yanıtı vermez; bazıları önce parselasyonun tamamlanmasını bekler.
İfraz adım adım nasıl yapılır?
İfraz haritası tescile konu bir değişiklik haritasıdır; serbest çalışan harita mühendisleri hazırlar. LİHKAB’ların (Lisanslı Harita Kadastro Mühendislik Bürosu) görev alanında ifraz yoktur. Olağan bir dosya şu sırayla ilerler:
- Kayıt incelemesi: Harita mühendisi tapu kaydını ve kadastro müdürlüğündeki pafta ile ölçü değerlerini inceler; ipotek ya da haciz gibi kayıtlara bakar.
- İmar durumu kontrolü: Belediyeden ya da il özel idaresinden imar durumu alınır. Tarım arazisinde il tarım ve orman müdürlüğünün görüşü istenir.
- Arazide ölçüm: Parsel sınırları kadastro verisine göre zeminde bulunur, mevcut yapılar ölçülür. Bölme hattı maliklerle birlikte yerinde belirlenir.
- İfraz haritası ve tescil bildirimi: Yeni parsellerin sınırlarını ve yüzölçümlerini gösteren değişiklik haritası çizilir; tescil bildirimi (beyanname) düzenlenir ve bütün malikler imzalar.
- Encümen kararı: Dosya belediye sınırları içinde belediye encümenine, dışında il encümenine sunulur (İmar Kanunu md. 16). Büyükşehirlerde karar ilgili belediyenin encümenindedir.
- Kadastro kontrolü: Kadastro müdürlüğü haritayı ve hesapları kontrol eder.
- Tescil: Tapu müdürlüğü yeni parselleri kütüğe yazar ve her parsel için ayrı tapu senedi düzenler.
Bazı idareler dosyayı encümene almadan önce kadastro müdürlüğünün ön kontrolünü ister; sıra idareden idareye değişebilir.
İfraz için hangi belgeler gerekir?
Kadastro müdürlüğündeki pafta örneği ile ölçü değerlerini harita mühendisi alır. Dosyanın geri kalanı şu belgelerden oluşur:
- Tapu senedi ya da ada/parsel numarasını gösteren güncel tapu kaydı
- Bütün maliklerin kimlik belgeleri; vekille işlem yapılacaksa ifraz yetkisi içeren vekâletname
- Malik vefat etmişse mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve tapuda intikalin yapılmış olması
- Planlı alanlarda imar durumu belgesi
- Tarım arazilerinde il tarım ve orman müdürlüğünün uygun görüş yazısı
- Tapu kaydında ipotek ya da haciz gibi kayıtlar varsa tapu müdürlüğünün ayrıca isteyeceği yazılar
Belediyeler başvuru dilekçesi ve harç makbuzu gibi kendi evrakını ayrıca ister; liste idareye göre değişir.
Hisseli tapuda ifraz: herkesin imzası şart mı?
Hisseli parselde tescil bildirimini bütün hissedarlar imzalar ya da noterden vekâlet verir. Payı çok küçük olan hissedar da buna dâhildir. Büromuza gelen ifraz dosyalarında en sık karşılaştığımız eksik, hissedarlardan birinin imzasıdır; çoğu kez yurt dışında yaşayan ya da intikalini yaptırmamış bir mirasçı çıkar.
Bir hissedar imzalamıyorsa ya da kendisine ulaşılamıyorsa idari yoldan ifraz yapılamaz. Geriye mahkeme yolu kalır: hissedarlardan biri sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açar. Mahkeme parselin aynen bölünmesine ya da satılıp bedelin paylaştırılmasına karar verir; dava açmadan önce bir avukata danışın.
İfraz parseli böler, yeni parsellerin kime ait olduğunu değiştirmez. İfrazdan sonra her yeni parsel yine bütün hissedarlar adına, aynı pay oranlarıyla kayıtlıdır. Her hissedarın kendi parselini müstakil olarak alması için tapu müdürlüğünde rızai taksim (hissedarların anlaşarak paylaşması) yapılır; iki işlem genellikle birlikte tamamlanır.
İfrazın süresini ve maliyetini ne belirler?
Süre iki parçadan oluşur. Ölçüm, çizim ve dosya hazırlığı büronun elindedir ve standart bir parselde günlerle ölçülür. Encümenin toplanma sıklığı ile kadastro ve tapu müdürlüklerinin iş yükü idareye göre değişir; toplam süreyi asıl bu kurum aşamaları belirler.
Maliyet iki başlıkta toplanır: harita mühendisliği hizmet bedeli ile kurumlara ödenen harç ve döner sermaye ücretleri. Tutarı şu etkenler değiştirir:
- Parselin yüzölçümü ve oluşacak parsel sayısı
- Hissedar sayısı ve imzaların nasıl toplanacağı (vekâlet, yurt dışındaki malikler)
- Kadastro verisinin durumu: eski paftalarda sınır uyuşmazlığı çıkarsa ek ölçüm ve düzeltme gerekir
- Yola terk ya da tarım görüşü gibi ek işlemler
- Arazinin eğimi ve üzerindeki yapılar
Harç ve ücret tarifeleri her yıl güncellenir; geçen yıl ifraz yaptıran bir komşunun ödediği tutar bugün için ölçü olmaz. Büro aşamasının nasıl yürüdüğü ifraz ve tevhid sayfasında yer alır. Parselinizin bölünüp bölünemeyeceğini sormak için ada/parsel bilgisiyle bize yazabilirsiniz; ön görüşme ücretsizdir.
İfrazda sık yapılan hatalar
Geri dönen ya da yarıda kalan dosyalarda en sık şu beş hata görülür:
- Haricen paylaşmak: Mirasçılar tarlayı kendi aralarında bölüp yıllarca kullanır, tapuda ise parsel tek ve hisseli kalır. Satış ya da kredi gündeme geldiğinde bu paylaşımın tapuda karşılığı yoktur.
- İntikali atlamak: Ölen malik adına kayıtlı parselde ifraz dosyası ilerlemez; önce mirasçılık belgesiyle intikal yapılır.
- Çiti sınır sanmak: Zemindeki çit ya da duvar kadastro sınırıyla her zaman örtüşmez. Bölme hattı kadastro verisine göre bulunan sınırdan hesaplanır; bunun için önce aplikasyon yapılır.
- Asgari ölçüleri hesaba katmamak: Üç kardeşe eşit bölünmek istenen bir parselde parçalar asgari cephenin ya da alanın altında kalıyorsa talep idareden geri döner.
- Yola cephesi olmayan parça bırakmak: Arkada kalan ve yola açılmayan bir parça oluşturan bölme önerileri çoğunlukla kabul görmez.
Sık sorulanlar
İfraz için bütün hissedarların imzası gerekir mi?
Evet. Tescil bildirimini parseldeki bütün hissedarlar imzalar ya da vekâlet verir. Hissedarlardan biri imzalamazsa idari yoldan ifraz yapılamaz. Geriye sulh hukuk mahkemesinde açılan ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası kalır; bu yol için bir avukata danışılmalıdır.
Tarla en az kaç dönüm olursa bölünebilir?
5403 sayılı Kanun’a göre bölünme sonrası hiçbir parça asgari büyüklüğün altına düşemez. Bu büyüklük mutlak ve marjinal tarım arazisinde 2 hektar (20 dönüm), dikili tarım arazisinde 0,5 hektar (5 dönüm), örtü altı tarımda 0,3 hektardır (3 dönüm). Ayrıca il tarım ve orman müdürlüğünün uygun görüşü aranır.
İfrazı kim yapar, LİHKAB’a mı başvurulur?
İfraz haritasını serbest çalışan harita mühendisleri hazırlar; LİHKAB’ların görev alanında ifraz yoktur. Dosya belediye ya da il encümeni kararından sonra kadastro müdürlüğünce kontrol edilir ve tapu müdürlüğünde tescil edilir.
İfraz ne kadar sürer?
Ölçüm ve dosya hazırlığı standart bir parselde çoğunlukla günlerle ölçülür. Toplam süreyi encümen kararı, kadastro kontrolü ve tapu tescili belirler; bu aşamalar idareye ve iş yüküne göre değişir. Tarım görüşü ya da yola terk gereken dosyalar daha uzun sürer.
İfraz ile rızai taksim aynı şey mi?
Hayır. İfraz bir parseli birden çok parsele böler; yeni parseller yine bütün hissedarlar adına kayıtlı kalır. Rızai taksim, hissedarların tapu müdürlüğünde anlaşarak bu parselleri aralarında paylaşmasıdır. Müstakil tapu isteyen hissedarlar iki işlemi birlikte yaptırır.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir; hukuki görüş yerine geçmez. Uygulama idareden idareye değişebilir. Kendi dosyanız için bize ulaşın.